Loading

Suy tủy thứ phát

Suy tủy thứ phát (secondary aplastic anemia - thiếu máu bất sản thứ phát; acquired aplastic anemia – thiếu máu bất sản mắc phải) là tình trạng tủy xương không sản xuất đủ các tế bào máu. Tất cả các dòng tế bào đều bị ảnh hưởng.

Nguyên nhân

Suy tủy thứ phát gây nên do tổn thương các tế bào gốc máu. Các tế bào gốc bình thường phân chia và tạo ra tất cả các dòng tế bào máu, chủ yếu là hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Khi các tế bào gốc bị tổn thương gây ra suy giảm tất cả các dòng tế bào máu.

Tình trạng này có thể do các nguyên nhân:

→ Một số thuốc

→ Hóa trị liệu

→ Các rối loạn khi sinh (bệnh bẩm sinh)

→ Liệu pháp thuốc ức chế miễn dịch

→ Thai nghén

→ Xạ trị

→ Nhiễm độc chẳng hạn ben-gien (benzene) và thạch tín (arsenic)

Khi không tìm thấy nguyên nhân thì gọi là thiếu máu bất sản tự phát (idiopathic aplastic anemia). Khoảng một nửa số trường hợp không tìm ra nguyên nhân.

Bệnh này có thể cấp tính hoặc mãn tính.

Triệu chứng

→ Chảy máu chân răng

→ Dễ bầm tím

→ Mệt mỏi

→ Dễ bị nhiễm trùng hoặc nhiễm trùng nặng

→ Chảy máu cam

→ Nhịp tim nhanh

→ Phát ban

→ Khó thở khi vận động thể chất

→ Yếu

Khám và xét nghiệm

Các dấu hiệu bao gồm:

→ Chảy máu nội tạng

→ Đếm tiểu cầu thấp (giảm tiểu cầu)

→ Đếm hồng cầu thấp (thiếu máu)

→ Đếm bạch cầu thấp (giảm bạch cầu - leukopenia)

Các xét nghiệm có thể bao gồm:

→ Sinh thiết tủy

→ Đếm máu toàn bộ (CBC)

→ Đếm hồng cầu lưới

Điều trị

Điều quan trọng là phải tìm ra nguyên nhân gây suy tủy thứ phát là do thuốc hay do nguyên nhân bên ngoài. Trong một số trường hợp, loại bỏ nguyên nhân sẽ làm bệnh hồi phục.

Suy tủy nhẹ có thể điều trị hỗ trợ hoặc có thể không cần điều trị. Truyền máu và tiểu cầu có thể cải thiện kết quả đếm tế bào máu và giảm một số triệu chứng trong các trường hợp suy tủy vừa phải.

Suy tủy nặng, gây nên kết quả đếm tế bào máu rất thấp, là tình trạng đe dọa tính mạng. Suy tủy nặng ở bệnh nhân trẻ hơn cần điều trị ghép tủy (bone marrow transplant) nếu tìm được người hiến phù hợp. Suy tủy nặng trên bệnh nhân lớn tuổi hơn, hoặc không có người hiến tủy phù hợp, thì điều trị bằng các thuốc ức chế hệ thống miễn dịch toàn thân. Các thuốc này bao gồm anti-thymocyte globulin (ATG), tacrolimus, hoặc cyclosporine.

ATG chứa các kháng thể sản xuất từ ngựa và thỏ chống lại một loại tế bào bạch cầu ở người được gọi là tế bào T. Nó được dùng để ức chế hệ thống miễn dịch toàn thân. ATG cho phép các tế bào gốc tái tạo các tế bào máu, vì nhiều nguyên nhân suy tủy là do tế bào T của chính cơ thể tấn công các tế bào gốc.

Các thuốc ức chế hệ thống miễn dịch toàn thân khác chẳng hạn như cyclosporine, tacrolimus, và cyclophosphamide (Cytoxan) cũng có thể được sử dụng. Corticosteroids và androgens (hóc-môn sinh dục nam) cũng được sử dụng.

Tiên lượng

Tình trạng bệnh thường tiến triển nặng thêm nếu không loại bỏ nguyên nhân gây bệnh hoặc không điều trị. Suy tủy nặng không điều trị thường triến triển nặng thêm, dẫn đến tử vong. Suy tủy nhẹ và vừa phải có thể tiến triển chậm hơn.

Ghép tủy có kết quả tốt ở bệnh nhân trẻ. Tỷ lệ sống lâu khoảng 80%. Bệnh nhân lớn tuổi có tỷ lệ sống khoảng 40-70% sau ghép tủy.

Các biến chứng có thể xảy ra

→ Chảy máu não

→ Tử vong do chảy máu, nhiễm trùng hoặc các biến chứng ghép tủy khác, loại bỏ mảnh ghép, hoặc phản ứng nặng với ATG.

→ Nhiễm trùng

Khi nào phải đi khám bệnh

Phải đi khám bệnh khi:

→ Có dấu hiệu nhiễm trùng, ví dụ sốt

→ Chảy máu không rõ nguyên nhân

→ Cảm thấy rất mệt mỏi hoặc khó thở khi vận động

Phòng ngừa

Suy tủy thứ phát có thể là hậu quả không thể tránh được do hóa trị. Nếu có thể nên tránh bị nhiễm độc benzene hoặc arsenic.

Nguồn: U.S. National Library of Medicine, and National Institutes of Health (www.nlm.nih.gov)

Tải xuống bản pdf đầy đủ →