Loading

Ung thư gan

LIVER CANCER

1. Định nghĩa

Ung thư gan là ung thư bắt đầu trong các tế bào gan. Gan là cơ quan cỡ trái bóng nằm ở phần phía trên bên phải bụng, bên dưới cơ hoành và ở trên dạ dày.

Ung thư gan là một loại ung thư phổ biến nhất trên thế giới, nhưng không phổ biến tại Hoa Kỳ. Tỷ lệ chẩn đoán ung thư gan đang gia tăng tại Hoa Kỳ.

Tại Hoa Kỳ, hầu hết các ung thư xảy ra trong gan bắt đầu ở một nơi khác của cơ thể, chẳng hạn như ruột, phổi hoặc vú. Các bác sĩ gọi đây là ung thư di căn, thay vì ung thư gan nguyên phát. Và các loại bệnh ung thư được đặt tên theo các cơ quan, trong đó nó đã bắt đầu - chẳng hạn như ung thư ruột kết để mô tả di căn ung thư bắt đầu trong ruột kết và lây lan đến gan.

2. Triệu chứng

Hầu hết mọi người không có dấu hiệu và triệu chứng trong giai đoạn đầu của bệnh ung thư gan nguyên phát. Khi các triệu chứng xuất hiện, có thể bao gồm:

→ Sút cân không chủ động

→ Chán ăn

→ Đau thượng vị

→ Buồn nôn và ói mửa

→ Yếu và mệt mỏi toàn thân

→ Gan to

→ Bụng sưng

→ Vàng da vàng mắt

Khi nào phải đi khám bác sĩ

Hẹn khám bệnh với bác sĩ nếu có bất cứ dấu hiệu hoặc triệu chứng gây lo lắng.

3. Nguyên nhân

Hầu hết mọi người không có dấu hiệu và triệu chứng trong giai đoạn đầu của bệnh ung thư gan nguyên phát. Khi các triệu chứng xuất hiện, có thể bao gồm:

Ung thư gan xảy ra khi các tế bào gan phát triển thay đổi (đột biến) trong ADN - vật liệu cung cấp điều khiển mọi quá trình hóa học trong cơ thể của. ADN đột biến gây ra những thay đổi trong các điều khiển này. Kết quả là các tế bào có thể bắt đầu phát triển không thể kiểm soát và dần dần hình thành một khối u - một bướu của các tế bào ác tính.

Các loại ung thư gan

Ung thư gan nguyên phát bắt đầu từ các tế bào gan, được chia thành các loại khác nhau dựa trên các loại tế bào trở thành ung thư. Bao gồm các loại:

→ Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular carcinoma - HCC). Đây là loại ung thư gan nguyên phát phổ biến nhất xảy ra ở cả trẻ em và người lớn. Nó bắt đầu trong tế bào gan hepatocytes.

→ Ung thư đường mật (Cholangiocarcinoma) Đây là loại ung thư bắt đầu trong các ống nhỏ như ống dẫn mật trong gan. Loại bệnh ung thư đôi khi được gọi là ung thư ống dẫn mật.

→ U nguyên bào gan (Hepatoblastoma). Loại ung thư gan hiếm gặp xảy ra trên trẻ em dưới 4 tuổi. Hầu hết trẻ em mắc u nguyên bào gan có thể được điều trị thành công.

→ U máu ác tính (Angiosarcoma hoặc hemangiosarcoma). Ung thư hiếm gặp bắt đầu từ các mạch máu của gan và phát triển rất nhanh chóng.

Yếu tố nguy cơ

Những yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư gan nguyên phát bao gồm:

Theo giới. Đàn ông có nhiều khả năng mắc ung thư gan hơn là phụ nữ.

Tuổi. Tại Bắc Mỹ, châu Âu và Úc, ung thư gan xảy ra phổ biến ở người già. Ở các nước đang phát triển của châu Á và châu Phi, chẩn đoán ung thư gan có xu hướng xảy ra ở lứa tuổi trẻ hơn - từ 20 đến 50.

Nhiễm HBV hoặc HCV mãn tính. Nhiễm virus viêm gan B (HBV) hoặc viêm gan siêu vi C (HCV) mãn tính làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Xơ gan. Tổn thương tiến triển không hồi phục gây ra mô sẹo trong gan và làm tăng cơ hội phát triển ung thư gan.

Một số bệnh gan di truyền. Các bệnh gan có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư gan bao gồm Chứng nhiễm sắc tố sắt (hemochromatosis), viêm gan tự miễn và bệnh Wilson.

Tiểu đường. Những người bị rối loạn đường máu có nguy cơ ung thư gan cao hơn những người không có bệnh tiểu đường.

Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Tích luỹ chất béo trong gan làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Tiếp xúc với aflatoxin. Tiêu thụ thực phẩm nhiễm nấm sản xuất aflatoxins làm tăng nguy cơ ung thư gan. Loại cây trồng như ngô và đậu phộng có thể bị ô nhiễm aflatoxin.

Uống rượu quá mức. Tiêu thụ rượu nhiều hơn bình thường có thể dẫn đến tổn thương gan không hồi phục và tăng nguy cơ ung thư gan.

Bệnh béo phì. Có chỉ số cơ thể không lành mạnh làm tăng nguy cơ ung thư gan.

Nếu nghĩ mình có thể đã mắc bệnh ung thư gan, hãy đi khám bác sĩ gia đình hoặc một bác sĩ đa khoa. Nếu bác sĩ nghi ngờ ung thư gan, bệnh nhân có thể được chuyển đến một bác sĩ chuyên khoa gan hoặc đến một bác sĩ chuyên khoa ung thư.

Bởi vì các cuộc hẹn khám bệnh có thể ít thời gian, và bởi vì thường có rất nhiều vấn đề phải tìm hiểu, do đó phải chuẩn bị tốt cho cuộc hẹn. Dưới đây là một số thông tin để bệnh nhân chuẩn bị cho cuộc hẹn khám bệnh, và những điều bác sĩ cần.

Những gì bệnh nhân cần làm

Hiểu các yêu cầu hạn chế trước khi khám bệnh. Khi hẹn khám bệnh, bệnh nhân cần hỏi xem có phải hạn chế điều gì trước khi khám hay không, ví dụ hạn chế ăn uống trước khi khám.

Ghi lại bất kỳ triệu chứng nào bệnh nhân đang gặp phải, cả những triệu chứng có thể không liên quan đến lý do mà bệnh nhân đi khám bệnh

Ghi lại thông tin cá nhân quan trọng, bao gồm các áp lực lớn hoặc các thay đổi trong cuộc sống gần đây

Ghi lại một danh sách tất cả thuốc men, cũng như bất kỳ loại vitamin hay thuốc bổ sung nào mà bệnh nhân đang dùng.

Đi cùng người nhà hay bạn bè, nếu được. Đôi khi khó nhớ tất cả các thông tin trong khi khám bệnh. Người đi cùng có thể nhớ một cái gì đó mà bệnh nhân không nhớ.

Ghi lại các câu hỏi để hỏi bác sĩ.

Thời gian với bác sĩ có hạn chế, do đó, việc chuẩn bị một danh sách các câu hỏi này sẽ giúp bệnh nhân tận dụng tối đa thời gian. Danh sách các câu hỏi sắp xép từ quan trọng nhất đến ít quan trọng nhất đề phòng hết thời gian. Đối với bệnh ung thư gan, một số câu hỏi cơ bản để hỏi bác sĩ bao gồm:

→ Tôi bị mắc bệnh ung thư gan loại nào?

→ Tôi đang ở giai đoạn nào của ung thư gan?

→ Kết quả báo cáo bệnh học của tôi là gì? Tôi có thể có một bản báo cáo bệnh học không?

→ Tôi cần các xét nghiệm nào bổ xung?

→ Lựa chọn cách điều trị của tôi là gì?

→ Các phản ứng phụ cho mỗi cách điều trị?

→ Cách điều trị nào mà bác sĩ thấy là tốt nhất cho tôi?

→ Lời khuyên cho người thân của tôi?

→ Việc điều trị sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống của tôi như thế nào?

→ Tôi có bao lâu để quyết định phương pháp điều trị?

→ Tôi có nên hỏi ý kiến một người khác nữa không?

→ Tôi có nên khám chuyên gia ung thư gan nữa không? Chi phí bao nhiêu, và bảo hiểm có chi trả không?

→ Tôi cần đọc những tài liệu nào? Cần xem những trang web nào?

Ngoài những câu hỏi đã chuẩn bị sẵn, đừng ngần ngại đặt câu hỏi trong suốt thời gian khám bệnh vào bất cứ lúc nào thấy không rõ.

4. Các xét nghiệm và chẩn đoán

Chẩn đoán ung thư gan

Các xét nghiệm và thủ thuật được sử dụng để chẩn đoán ung thư gan bao gồm:

Xét nghiệm máu. Xét nghiệm máu có thể thấy bất thường chức năng gan.

Chẩn đoán hình ảnh. Bác sĩ có thể khuyên bạn nên chẩn đoán hình ảnh, chẳng hạn như siêu âm, Chụp Cắt Lớp vi tính (CT) quét và chụp cộng hưởng từ (MRI).

Lấy một mẫu mô gan để xét nghiệm. Trong thời gian làm sinh thiết gan, một mẫu mô được lấy ra từ gan của bạn và kiểm tra dưới kính hiển vi. Bác sĩ có thể chích một mũi kim qua da vào gan để lấy một mẫu mô. Sinh thiết gan có nguy cơ chảy máu, bầm tím và nhiễm trùng.

Xác định giai đoạn của ung thư gan

Sau khi được chẩn đoán mắc ung thư, bác sĩ sẽ xác định mức độ (giai đoạn) của ung thư gan. Các xét nghiệm giúp xác định kích thước và vị trí của ung thư và liệu nó đã lây lan chưa. Chẩn đoán hình ảnh được sử dụng để xác định giai đoạn ung thư gan bao gồm chụp CT, MRI, X-quang ngực và chụp xương.

Các giai đoạn của ung thư gan là:

Giai đoạn I. Ở giai đoạn này,ung thư là một khối u đơn lẻ chưa xâm lấn vào bất kỳ mạch máu nào.

Giai đoạn II. Ung thư gan ở giai đoạn này có thể là một khối u đơn lẻ đã xâm lấn vào các mạch máu lân cận, hoặc có thể có nhiều khối u nhỏ trong gan.

Giai đoạn III. Giai đoạn này bao gồm nhiều khối u lớn hơn. Hoặc ung thư có thể là một khối u lớn đã xâm lấn tĩnh mạch chính của gan hoặc xâm lấn các tổ chức lân cận, chẳng hạn như túi mật.

Giai đoạn IV. Ở giai đoạn này, ung thư đã lan ra ngoài gan đến các vùng khác của cơ thể.

5. Phương pháp điều trị và thuốc

Phương pháp điều trị ung thư gan chủ yếu phụ thuộc vào mức độ (giai đoạn) của bệnh cũng như tuổi tác, sức khỏe tổng thể và các sở thích cá nhân.

Mục tiêu của điều trị là để loại trừ ung thư hoàn toàn. Nếu không thể, thì tập trung vào ngăn ngừa khối u phát triển và lây lan. Trong một số trường hợp, chỉ thích hợp với chăm sóc thoải mái. Trong tình huống này, mục đích của việc điều trị không phải là để loại bỏ hoặc làm chậm bệnh nhưng để giúp giảm các triệu chứng, làm cho bệnh nhân cảm thấy thoải mái.

Các lựa chọn điều trị ung thư gan có thể bao gồm:

Phẫu thuật để loại bỏ một phần của gan. Bác sĩ có thể khuyên cắt gan bán phần để loại bỏ ung thư gan và một phần nhỏ các tế bào khỏe mạnh xung quanh, khối u nhỏ và chức năng gan còn tốt.

Phẫu thuật cấy ghép gan. Trong quá trình phẫu thuật cấy ghép gan, gan bệnh của bệnh nhân bị cắt bỏ và thay thế bằng một gan khỏe mạnh từ người hiến tặng. Phẫu thuật cấy ghép gan có thể là một lựa chọn cho những mắc ung thư gan giai đoạn sớm và những người xơ gan.

Làm đông các tế bào ung thư. Áp lạnh (Cryoablation) sử dụng độ cực lạnh để tiêu diệt các tế bào ung thư. Trong thủ thuật này, bác sĩ đặt một dụng cụ làm lạnh mô (cryoprobe) chứa nitơ lỏng trực tiếp lên các khối u gan. Dùng hình ảnh siêu âm để hướng dẫn dụng cụ và theo dõi áp lạnh các tế bào. Áp lạnh (Cryoablation) có thể chỉ dùng điều trị ung thư gan, hoặc có thể được sử dụng cùng với phẫu thuật, hóa trị hoặc các phương pháp điều trị chuẩn.

Diệt các tế bào ung thư bằng nhiệt. Trong một thủ thuật gọi là cắt bỏ ung thư bằng sóng radio (ablation radiofrequency), dòng điện được sử dụng để tạo nhiệt và tiêu diệt các tế bào ung thư. Dùng siêu âm hoặc chụp CT để hướng dẫn, bác sĩ phẫu thuật sẽ xuyên một vài kim qua các vết mổ nhỏ ở bụng. Khi kim đến khối u, dùng dòng điện tạo nhiệt tại kim, phá hủy các tế bào ung thư.

Tiêm alcohol (cồn) vào khối u. Tiêm alcohol nguyên chất trực tiếp vào các khối u, hoặc qua da hoặc trong khi phẫu thuật. Alcohol làm khô các tế bào khối u và cuối cùng các tế bào sẽ chết.

Chích thuốc hóa trị vào gan. Hóa trị liệu thuyên tắc (Chemoembolization) là một loại hóa trị liêu cung cấp thuốc chống ung thư trực tiếp cho gan. Trong thủ thuật này, động mạch gan - động mạch cung cấp máu cho ung thư gan - bị làm tắc, và các loại thuốc hóa trị liệu được tiêm giữa nơi tắc nghẽn và gan.

Xạ trị. Điều trị này sử dụng các tia năng lượng cao để tiêu diệt các tế bào ung thư và làm khối u co lại. Trong khi xạ trị liệu, bệnh nhân nằm trên bàn và một máy hướng các chùm tia năng lượng tại một điểm chính xác trên cơ thể. Phản ứng phụ của xạ trị có thể bao gồm mệt mỏi, buồn nôn và ói mửa.

Điều trị thuốc (Targeted drug therapy). Sorafenib (Nexavar) là một loại thuốc nhằm cản trở khả năng khối u tạo ra các mạch máu mới. Sorafenib đã cho thấy làm chậm hoặc ngăn chặn ung thư gan giai đoạn muộn tiến triển trong một vài tháng so với hơn không điều trị. Cần thêm các nghiên cứu để hiểu rõ liệu pháp này và các liệu pháp điều trị thuốc khác có thể kiểm soát ung thư gan giai đoạn muộn.

Các biện pháp điều trị khác

Các phương pháp trị liệu thay thế khác có thể giúp kiểm soát đau ở người bị ung thư gan giai đoạn muộn. Bác sĩ sẽ kiểm soát đau bằng phương pháp điều trị và thuốc giảm đau. Nhưng đôi khi cơn đau có thể kéo dài hoặc bạn có thể muốn tránh những tác dụng phụ của thuốc giảm đau. Hãy hỏi bác sĩ về phương pháp điều trị thay thế có thể giúp bạn đối phó với cơn đau, chẳng hạn như:

→ Bấm huyệt

→ Châm cứu

→ Thở sâu

→ Nghe nhạc (âm nhạc trị liệu)

→ Mát xa

6. Đối phó và hỗ trợ

Biết mình mắc bệnh hiểm nghèo có thể gây suy sụp. Mỗi người đều có những cách riêng của mình đối phó với chẩn đoán ung thư gan. Mặc dù không có câu trả lời dễ dàng cho những người đối phó với ung thư gan, một số đề nghị sau đây có thể có ích:

Tìm hiểu về bệnh ung thư gan. Hãy hỏi bác sĩ về ung thư gan, bao gồm các giai đoạn của bệnh ung thư, lựa chọn điều trị, và nếu bạn muốn, tiên lượng của bệnh nhân. Yêu cầu nhóm chăm sóc sức khỏe cung cấp các nguồn thong tin đáng tin cậy để tìm hiểu thêm về ung thư gan và các lựa chọn điều trị. Khi bệnh nhân hiểu thêm về ung thư gan, bệnh nhân có thể trở nên tự tin hơn trong việc ra quyết định điều trị.

Gần gũi với gia đình và bạn bè. Giữ quan hệ gần gũi sẽ giúp bệnh nhân đối phó với bệnh ung thư gan. Bạn bè và gia đình có thể cung cấp sự hỗ trợ thiết thực, chẳng hạn như giúp đỡ chăm sóc nhà cửa khi bệnh nhân đang ở trong bệnh viện. Và họ có thể động viên hỗ trợ tinh thần khi bệnh nhân bị sốc ung thư.

Tìm một ai đó để nói chuyện. Tìm một người sẵn sàng lắng nghe bệnh nhân nói về niềm hy vọng và lo ngại. Có thể là một người bạn hoặc thành viên gia đình. Các mối quan tâm và thấu hiểu của một tư vấn viên, nhân viên xã hội, y tế, hay nhóm hỗ trợ bệnh ung thư cũng có thể có ích. Hãy hỏi bác sĩ về các nhóm hỗ trợ trong khu vực.

Lập kế hoạch trước. Có bệnh hiểm nghèo, chẳng hạn như ung thư, bệnh nhân phải chuẩn bị cho khả năng có thể chết. Đối với một số người, việc có một niềm tin mạnh mẽ hay một cảm giác của một cái gì đó lớn lao làm nhẹ bớt bệnh hiểm nghèo. Hãy hỏi bác sĩ về lời khuyên và di chúc để lập kế hoạch cho cuối đời nếu cần.

7. Công tác phòng chống

Tiêm phòng chống viêm gan B

Có thể làm giảm nguy cơ bị bệnh viêm gan B bằng chủng ngừa viêm gan B, đạt 90% bảo vệ cho cả người lớn và trẻ em. Bảo vệ kéo dài nhiều năm và thậm chí có thể là suốt đời. Thuốc chủng này có thể được sự dụng cho bất kỳ ai, kể cả trẻ sơ sinh, người già và những người tổn thương hệ thống miễn dịch.

Các biện pháp để ngăn ngừa bệnh viêm gan C

Không có vắc xin viêm gan C, nhưng có thể làm giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bất kỳ những người có quan hệ tình dục với bệnh nhân. Không quan hệ tình dục mà không được bảo vệ trừ khi bệnh nhân hoàn toàn chắc chắn đối tác không bị nhiễm HBV, HCV hay bất cứ bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Nếu bệnh nhân không biết tình trạng sức khỏe của các đối tác, hãy sử dụng bao cao su mỗi khi quan hệ tình dục.

Không chích ma túy tĩnh mạch, nhưng nếu chích, phải sử dụng một kim tiêm sạch. Cách tốt nhất để tự bảo vệ mình khỏi HCV là không tiêm chích. Nhưng nếu phải sử dụng, thì phải chắc chắn kim sử dụng phải vô trùng, và dùng chung kim tiêm. Lây nhiễm qua dụng cụ là một nguyên nhân phổ biến gây viêm gan C.

Khi xăm hoặc xỏ lỗ thì phải làm tại các cửa hàng an toàn và sạch. Kim tiệt trùng không có thể lây bệnh viêm gan siêu vi C. Trước khi nhận xỏ lỗ hoặc xăm, hãy kiểm tra các cửa hàng và yêu cầu nhân viên về thực hành an toàn. Nếu nhân viên ở cửa hàng từ chối trả lời câu hỏi hoặc không trả lời nghiêm túc, thì cửa hàng đó không phù hợp.

Hãy hỏi bác sĩ về tầm soát ung thư gan. Tầm soát ung thư gan chưa được chứng minh giảm nguy cơ chết vì ung thư gan. Do đó, nhiều nhóm y tế không khuyên bệnh nhân tầm soát ung thư gan. Tuy nhiên, Hiệp hội Nghiên cứu bệnh gan Hoa Kỳ đề nghị nên tầm soát ung thư gan cho những người có nguy cơ cao, bao gồm những người có:

→ Bệnh viêm gan B và một hoặc nhiều điều sau: nam người châu Á lớn tuổi hơn 40, nữ người châu Á lớn tuổi hơn 50, hoặc người châu Phi và lớn tuổi hơn 20; có xơ gan, hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư gan.

→ Gan xơ do rượu

→ Nhiễm viêm gan C

→ Chứng nhiễm sắc tố sắt (hemochromatosis)

→ Xơ đường mật nguyên phát

→ Gan nhiễm mỡ không do rượu

Thảo luận về những ưu và khuyết điểm của tầm soát bệnh với bác sĩ. Cùng quyết định tiến hành tầm soát dựa trên nguy cơ mắc bệnh. Tầm soát điển hình bao gồm siêu âm hoặc xét nghiệm máu một lần hoặc hai lần hàng năm.

Nguồn: Mayo Clinic (www.mayoclinic.com)

Tải xuống bản pdf đầy đủ →